Koliek

Wat is koliek?

Eén van de meest gevreesde ziekten van het paard is koliek. Koliek is een verzamelnaam voor buikpijn, ongeacht de oorzaak. Problemen aan het maag-darmkanaal van het paard kunnen op allerlei manieren ontstaan. Vaak speelt een verkeerde voeding, of een veranderd dieet een rol.

Paarden kunnen op allerlei manieren laten blijken dat zij last hebben van hun buik. De volgende verschijnselen zien we vaak:

  • Niet willen eten
  • Veel gaan liggen en weer opstaan
  • Schoppen of kijken naar de buik
  • Geeuwen of flehmen
  • Een vreemde houding aannemen, zoals uitgestrekt staan
  • Zweten
  • Rollen
  • Ongedurig schrapen met een voorbeen
  • Niet meer mesten
  • Veranderde buikomvang

Niet alle paarden tonen hun buikpijn even goed. Sommige paarden gedragen zich heel dramatisch, terwijl zij slechts een krampkoliekje hebben. Andere paarden laten amper iets in hun gedrag merken, terwijl zij een levensbedreigende darmdraaiing hebben. De hevigheid van de verschijnselen zegt dus niet altijd iets over de ernst van de koliek. Bovendien kan een onschuldige koliek ontaarden in een levensbedreigende situatie! Wacht bij een vermoeden van koliek dus nooit af! In sommige situaties telt elke minuut! Daarnaast lijkt het in sommige gevallen alsof uw paard koliek heeft, maar heeft hij in werkelijkheid last van een ander probleem. We spreken dan van ' valse koliek'. Even goed is dit een reden om de dierenarts te waarschuwen, het gaat dan veelal om een pijnlijke aandoening.

Welke soorten koliek zijn er?

Verstoppingkoliek

Verstoppingskoliek zien we vaak in het najaar en de winter, maar kan eigenlijk gedurende het hele jaar ontstaan. Bij verstoppingskoliek is er vaak een grote hoeveelheid droog of stengelig voedsel opgenomen, dat indikt en vastloopt in één van de vele vernauwingen die het maag-darmkanaal van een paard rijk is. Risico patiënten zijn bijvoorbeeld de paarden die hun halve stro-box leeg eten! Maar ook als uw paard per ongeluk veel vlas of zaagsel binnen krijgt, kan een verstopping ontstaan. Een andere reden dat voedsel vastloopt in de darmen kan zijn omdat het darmkanaal van het paard een beetje uitgedroogd is. Dit zien we vaak in de winter, als de leidingen of drinkbakken bevroren zijn, waardoor het paard minder en/of minder vaak drinkt. Ook als paarden plotseling minder bewegen dan zij gewend zijn, kan verstoppingskoliek optreden. Lichaamsbeweging heeft namelijk een groot effect op de mobiliteit (beweging) van de darm.

Vaak kunnen we een verstopping redelijk goed voelen in de darmen van uw paard, wanneer wij uw paard via het rectum kunnen onderzoeken. In veel gevallen geeft intraveneuze medicatie snel verlichting voor uw paard. Echter, om de verstopping op te lossen, is het vaak nodig om uw paard te laxeren. Dit gaat via een slang in de neus, die via de slokdarm uitkomt in de maag. We mengen dan vaak een flinke hoeveelheid lauw water met paraffine olie. Verstoppingskoliek is meestal goed te genezen en met behulp van enkele management maatregelen goed te voorkomen. In zeldzame gevallen kan verstoppingkoliek echter toch gevaarlijk worden, bijvoorbeeld dat opgehoopt gas niet weg kan uit de darm, waardoor darm delen zich kunnen verplaatsen. Of wanneer de verstopping zo hard is geworden, dat deze niet te laxeren is. In die gevallen is het soms nodig uw paard te opereren.

Krampkoliek

Bij krampkoliek zijn gedeelten van de darm verkrampt. Hierdoor is de darm in een soort spastische toestand. Deze krampen kunnen op allerlei manieren veroorzaakt worden, maar vaak komt het door voerveranderingen of stress. Paarden met krampkoliek hebben vaak ontzettende veel pijn. Gelukkig is kramp koliek meestal goed te verhelpen met een intraveneuze injectie van de dierenarts.

Gaskoliek

Gaskoliek zien we vaak in het voorjaar, wanneer paarden na een lange schrale winter, plotseling weer op de verse weides mogen. Ook zien we gaskoliek vaak bij paarden die plotseling meer krachtvoer krijgen dan zij gewend zijn. De paarden hebben door deze veranderingen meer suikers opgenomen dan zij verwerken kunnen. Hierdoor blijft er onverteerde suiker in de darm aanwezig, in plaats van dat het wordt opgenomen uit de darm. De goede bacteriën in de darm, kunnen deze suikers dan gebruiken voor hun eigen energie-huishouding, helaas ontstaat bij dit proces overmatig veel gas. Dit gas hoopt dan op, waardoor er een pijnlijke druk op de darmwand komt en spanning op de ophangbanden van de darm staat. Gaskoliek is potentieel gevaarlijk: doordat de darm gevuld is met gas kan deze zich makkelijker verplaatsen. Een darmdraaiing is dan ook een gevreesde complicatie van gaskoliek!

De dierenarts kan de pijn van uw paard verlichten middels een injectie. Soms kan het nuttig zijn uw paard te sonderen en paraffineolie op te gieten. De olie kan verdere gasvorming voorkomen. Daarnaast kunt u als eigenaar zorgen voor rustige beweging van het paard. Door de lichaamsbeweging komen de darmen vaak op gang, waardoor het paard het overtollige gas makkelijker kwijtraakt, middels winden.

Zandkoliek

Ook zandkoliek zien we vaker in de winter, wanneer het gras weinig groeit en er slechts korte grassprietjes te begrazen zijn. Deze korte grassprietjes worden vaak met wortel en al naar binnen gewerkt, waardoor het paard meer zand binnen krijgt dan de bedoeling is. Ook paarden die hooi van de grond in een zanderige paddock gevoerd krijgen, krijgen soms meer zand binnen dan goed voor ze is. Er bestaan daarnaast ook paarden die het gewoon lekker vinden om zand te eten. Een gevaarlijke gewoonte! Men denkt dat dit komt doordat deze paarden een mineralen tekort hebben. Een liksteen geven aan uw paard kan dan oplossing bieden. Helaas werkt dit niet bij alle paarden.

Het zand is zwaarder dan voedseldelen, en zakt in de darm dan ook uit. Dit kan een pijnlijke druk veroorzaken op de darm zelf, maar door het gewicht van het zand in die darm komt er ook een grotere spanning op de ophangbanden van de darm. Dit is erg pijnlijk voor uw paard. Daarnaast beschadigt het zand vaak de binnenlaag van de darm, omdat het zand een schurende werking heeft. Hierdoor kan de opname van voer en de uitscheiding van verteringssappen verstoord zijn. Hierdoor kan uw paard bij een ophoping van zand niet alleen last hebben van koliek, maar ook van (wisselende) chronische diarree.

U kunt uw paard gemakkelijk op zand controleren, door een beetje mest van uw paard op te lossen met water en in een doorzichtige handschoen uit te laten zakken. Zand zakt het verst naar beneden. Bovendien voel je dat de structuur van het zand anders is dan de voedsel delen uit de mest. Let echter wel op: dat u geen zand in de mest van uw paard aantreft, wil niet zeggen dat uw paard geen zand in de darm heeft! Soms hoopt het zand namelijk op in de darm en komt het er niet uit! Precies één van de redenen dat zandkoliek ook zo gevaarlijk is!

Als een paard echt zandkoliek heeft, kan het nuttig zijn om het paard te sonderen en een mengsel van paraffineolie, psyllium en water op te geven. In sommige gevallen zit er zo veel zand in de darm van uw paard dat een langdurige behandeling nodig is. Ook kunnen er gevaarlijke complicaties optreden bij zandkoliek, zoals het doorzakken van de darm door het zware gewicht van het zand, gasophopingen of draaiingen. In sommige gevallen kan het zelfs nodig zijn het zand operatief te laten verwijderen.

Let op! Zie je zand in de mest van je paard, of weet je dat je paard een zand-eter is? Geef hem dan eens per maand een kuur psyllium. Voorkomen is beter dan genezen!

Probeer je paard daarnaast niet, of in ieder geval niet te lang op een zanderige weide te zetten. En voer hooi in de paddock uit een ton, bak of hooinet, niét van de grond!

Darmdraaiingen en liggingveranderingen

Deze groep is de gevaarlijkste van alle kolieksoorten. Darmdraaiingen en liggingveranderingen kunnen optreden als complicatie van een andere soort koliek, maar kunnen ook op zich zelf staan. Een geval van stomme pech dus. Het gevaar bij een darmdraaiing of liggingverandering zit hem in een afknelling van de doorbloeding van de darm. Hierdoor kan het stuk darm dat gedraaid of bekneld zit afsterven, een levensbedreigende situatie! Daarnaast komen er vaak toxines vrij, die uit de darm in het bloed lekken, waardoor het paard zichzelf vergiftigt.

Paarden met een darmdraaiing of liggingverandering hebben bijna altijd hevige pijn. Vaak gaan deze kolieken niet vanzelf, of door medicatie over en is operatie nodig. In vergevorderde stadia van dit soort kolieken kan het paard soms niet meer gered worden. In zulke gevallen kan elke seconde tellen!

Overige soorten

Naast deze veelvoorkomende soorten koliek, zijn er nog een heleboel andere oorzaken. Soms is er een combinatie van oorzaken aanwezig bij uw paard. Paarden kunnen ook koliek hebben door maagpijn (LINK MAAGZWEER!), of maagdarm-ontstekingen. Ook wormen kunnen een rol spelen. Diarree kan ook pijnlijke kramp veroorzaken. Bij drachtige merries kan een draaiing van de baarmoeder optreden, wat erg veel pijn veroorzaakt en een levensbedreigende situatie is!

Wat doet de dierenarts bij mijn paard met koliek?

Door middel van lichamelijk onderzoek, proberen wij zo goed mogelijk de oorzaak van de koliek te achterhalen en de ernst ervan in te schatten. Als aanvulling op ons lichamelijk onderzoek willen wij vaak een rectaal onderzoek uitvoeren. Wij ' voelen' dan uw paard via zijn achterste ' op'. Dit kan ons veel aanvullende informatie opleveren en soms een vermoedelijke diagnose bevestigen.

Om de pijn bij uw paard te verzachten geven wij hem in veel gevallen een darmontspanner en soms een pijnstiller. Daarnaast geven wij u soms medicijnen die u zelf kunt toedienen aan uw paard. In sommige gevallen kan het helpen uw paard te sonderen (slang in de neus brengen, waardoor we via de slokdarm in de maag komen) en op te gieten met olie. Bij uitdroging kunnen we uw paard ondersteunen door hem vocht toe te dienen via een infuus.

Als de koliek echter te gecompliceerd of te ernstig is, of als uw paard een operatie nodig heeft, sturen wij uw paard, uiteraard in overleg met u, door naar een tweedelijns kliniek, waar hospitalisatie en operatie mogelijk is.

Wat kunt u zelf doen?

Koliek is helaas niet altijd te voorkomen, maar er zijn wel maatregelen te nemen die de kans op koliek verkleinen. Wij hebben voor u de volgende tips:

  • Zorg voor een vezelrijk dieet, zonder al te veel suikers. Een paard mag nooit meer krachtvoer krijgen dan ruwvoer!
  • Verander niet te rigoureus van dieet en wees voorzichtig met het opvoeren van krachtvoer.
  • Bouw weidegang (met name in het voorjaar!!) voorzichtig op.
  • Zorg voor regelmatige beweging. Lichaamsbeweging stimuleert de darmwerking van uw paard!
  • Zorg altijd voor voldoende vers drinkwater, ook bij vrieskou!!
  • Stimuleer het drinken van uw paard door hem een liksteen aan te bieden. Door de zoute smaak zal hij meer willen drinken.
  • Zorg voor een goed wormmanagement
  • Zorg ervoor dat het gebit van uw paard in optimale conditie is. Problemen met kauwen kan verteringsproblemen veroorzaken en koliek in de hand werken!
  • Als uw paard een stro-eter is: meng het verse stro dan met een beetje bevuild stro, hierdoor zal uw paard minder eten
  • Voer paarden in de paddock niet van de grond, maar uit een ton of ruif.

Wat moét u doen bij koliek?

Koliek is altijd een spoed geval. Bel zo snel mogelijk één van ons op 0164-745009. We komen zo snel mogelijk naar u toe. Als het mogelijk is, probeer dan met uw paard te stappen als u ons gebeld heeft. Probeer in ieder geval te vermijden dat uw paard gaat rollen. Rustig liggen vinden we oké. Haal al het voer weg bij uw paard.

Een paard met koliek kan soms gevaarlijk gedrag vertonen. Hij kan zich laten vallen, gevaarlijk omrollen of met zijn hoofd slaan. Hoewel we begrijpen dat u erg bezorgd bent om uw paard, let u alstublieft op uw eigen veiligheid!